Kinderen kunnen op een speelse en actieve wijze met water in aanraking worden gebracht, door ze zelf te laten experimenteren met water. Wij geven hier een aantal voorbeelden van waterproefjes. Sommige natuur- en milieu-educatiecentra hebben kant en klare leskisten met waterproefjes. Doe hiervoor navraag bij uw lokale natuur- en milieu-educatiecentrum.
De volgende proeven zijn beschreven:
Drijvende punaise
Hoe zuur is slootwater
Zwevend ei
Oplossen van stoffen
foto: Adviesbureau Natuurlijk
Benodigd:
- schaal
- vloeipapier
- punaises met platte metalen kop
- afwaszeep
Werkwijze :
1. Vul de schaal met water.
2. Leg voorzichtig een vloeipapiertje op het water.
3. Leg voorzichtig een punaise op de kop op het vloeipapiertje. Het papiertje zinkt en de punaise blijft drijven.
4. Doe een druppel afwaszeep in de beker.
Wat gebeurt er? Weet jij hoe dat komt?
Uitleg :
De bovenkant van het water staat een klein beetje onder spanning. Daarom kan de punaise op het water blijven drijven.
Door het water vies te maken (met afwasmiddel) verdwijnt die spanning. De punaise kan daarom niet meer blijven drijven en zakt naar de bodem.
In de natuur zie je dit terug met insecten die op het water kunnen lopen (bv. Schrijvertjes). Zij zijn zo licht dat ze door de spanning van het water er overheen kunnen lopen. Als het water vervuild raakt, kunnen deze insecten niet meer op het water lopen en zakken ze er door heen.
Benodigd :
- vier glaasjes
- azijn
- water
- sodawater
- slootwater
- rode koolsap (snij een rode kool in stukjes en schenk hierop kokend water. Laat enkele uren staan. Van 1 rode kool kan je ongeveer 2 liter sap maken. Let op: beperkt houdbaar)
Werkwijze :
1. Zet vier glaasjes voor je neer.
2. Schenk in één bakje een klein beetje azijn, in één bakje een klein beetje water, in één bakje een klein beetje zeepwater en in één bakje een klein beetje slootwater.
3. Schenk een klein beetje rode koolsap bij het azijn. Wat zie je?
4. Schenk een klein beetje rode koolsap bij het water. Wat zie je?
5. Schenk een klein beetje rode koolsap bij het zeepwater. Wat zie je?
6. Schenk een klein beetje rode koolsap bij het slootwater.
Waar lijkt het slootwater het meest op? Is het net zo zuur als azijn, net zo zepig als zeepwater of neutraal als water?
Uitleg :
Waterschap Vallei & Eem controleert de waterkwaliteit van het water. Voor planten en dieren is het belangrijk dat het water schoon is. Maar ook wilt niet meteen ziek worden als je een keer in het water gaat spelen of gaat zwemmen.
Als de waterkwaliteit wordt bekeken, kijkt het waterschap onder andere naar de zuurgraad. Jij hebt dat net in je proefje ook gedaan. Planten en dieren kunnen het beste leven als het slootwater ongeveer neutraal is als gewoon water. In heel zuur water als azijn of heel zepig water kunnen ze niet leven.
Benodigd :
- hoog glas
- ei (gekookt gaat minder snel kapot)
- water
- zout
- lepel
Werkwijze :
1. Vul de beker half met water.
2. Leg met de lepel een ei er in. Wat zie je?
3. Haal het ei er uit.
4. Schep 3 lepels zou bij het water en roer flink.
5. Leg met de lepel het ei weer terug in het water. Wat zie je?
6. Schenk heel voorzichtig water bovenop het ei.
Wat gebeurt er? Weet jij hoe dat komt?
Uitleg :
Een ei is net iets zwaarder dan water. Daarom zakt het naar de bodem. Als je zout door het water roert wordt dit water iets zwaarder. Op dat moment is het ei lichter dan het zoute water. Het ei blijft daarom drijven.
Door heel voorzichtig er water op te gieten ontstaat er een laag zout water met een laag normaal water er boven op. Het ei drijft op het zoute water, maar zakt in het normale water. Het ei blijft dus 'zweven’ op de grens van het zoute en het normale water.
In een rioolwaterzuivering maakt het waterschap gebruik van het feit dat sommige stoffen blijven drijven op het water en sommige stoffen naar de bodem zakken. Bijvoorbeeld vet dat op het water drijft, kan zo makkelijk van het water afgeschraapt worden.
Benodigd :
- vijf glazen koud water
- vijf glazen warm water
- lepel
- afwasmiddel
om op te lossen
- zout of suiker
- slaolie
- rijst
- melkpoeder
- zand, grond
Werkwijze :
1. Roer in elk glas koud water één van de stoffen? Wat lost op en wat niet? Wat gebeurt er met de stof als het niet oplost?
2. Roer in elk glas warm water één van de stoffen? Wat lost op en wat niet? Wat gebeurt er met de stof als het niet oplost? Wat is het verschil met koud water?
3. Doe in alle warmwaterglazen een druppeltje afwasmiddel en roer nog eens goed. Wat lost er nu wel op?
Uitleg :
Wij maken water vuil met heel veel verschillende stoffen. Zoals je nu hebt geleerd lossen sommige stoffen op in water en andere niet. In een rioolwaterzuivering maakt het waterschap vuil water weer schoon. Dat gebeurt in verschillende stappen, omdat niet opgeloste stoffen op een andere manier uit het water worden gehaald dan opgeloste stoffen. Zie hiervoor de digitale rondleiding op de rioolwaterzuivering.
